15. Santuário do Santa Luzia

 

Trasa Caminho da Costa prowadzi wzdłuż portugalskiego wybrzeża Atlantyku nieopodal dwóch sanktuariów położonych na nabrzeżnych wzgórzach: Santuário da Senhora da w miejscowości Belinhe i Santuário Santa Luzia w Viana do Castelo.  Dokumenty Stolicy Apostolskiej określające zasady rytu pielgrzymiego, które powinien być przestrzegany przez pielgrzymów, zaleca nawiedzanie miejsc świętych i uświęconych podczas odbywanej wędrówki.

Miejsce, w którym znajduje się Santuário da Senhora da Guia, położone na zboczu niewielkiego wzniesienia, można nie zauważyć przechodząc trasą prowadzącą przez zabudowane tereny miejscowościami letniskowymi, natomiast monumentalny kościół pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusa, będący również Sanktuarium Świętej Łucji, znajdujący się na wysokości 228 m n.p.m. na wzgórzu o nazwie Monte Santa Luzia, jest widoczny dla pielgrzymów już z odległości kilku kilometrów. Wprowadzający pielgrzymów do miasta Viana do Casteloo dwupoziomowy stalowy most na rzece Lima o oficjalnej nazwie Ponte do Rodo-Ferroviaria de Viana do Castelo zbudowany przez firmę Gustavo Eiffel jest miejscem z którego widok na to sanktuarium jest szczególnie atrakcyjny

Templo monumento Santa Luzia

Położona na szczycie wzgórza o nazwie Monte Santa Luzia w Viana do Castelo, zwanego przez mieszkańców Princesa da Lima, bazylika Santa Luzia zaprojektowana przez Miguela Venturę Terra, jest majestatyczną budowlą, punktem orientacyjnym i wizytówką miasta. 

Z monumentalnych schodów i tarasu przed świątynią otwiera się widok na miasto, ujście rzeki Lima i wybrzeże Atlantyku, a z balkonu znajdującego się na kopule, na wysokości 60 metrów nad ziemią, można podziwiać wspaniały, uważany za jeden z najwspanialszych na świecie, panoramiczny widok na 360 ° obejmujący cały region Viany. Atlantyk, dolinę rzeki Lima i cały otaczający ją kompleks górski. Świątynię oddano do użytku w 1943 roku, po czterdziestu latach budowy. 

Historia tego miejsca zadecydowała, że jest ona poświęcona Najświętszemu Sercu Jezusa i jest także Sanktuarium Świętej Łucji z Syrakuz, której kult w tym miejscu rozpoczął się z początkiem XVIII wieku, a wielki jego rozwój nastąpił od 1882 roku, po dokonanym za wstawiennictwem świętej cudzie odzyskania wzroku przez kapitana kawalerii Luísa de Andrade e Sousa. Natomiast nadanie bazylice tytułu Najświętszego Serca Jezusa nastąpiło podczas jej budowy w 1921 roku, kiedy po wielkich masowych modlitwach błagalnych do Jezusa  Miłosiernego i Najświętszego Serca Jezusa panująca w regionie od 1918 roku zaraza dżumy płucnej ostatecznie ustąpiła. 

Wzgórze, na którym obecnie stoi bazylika, od najdawniejszych czasów było miejscem kultu religijnego, początkowo pogańskiego przez zamieszkujących je plemiona celtyckie, a od IV wieku kultu chrześcijańskiego. Pierwsza świątynia, a raczej nieduża kaplica poświęcona była męczennicy z III wieku świętej Agacie z Katanii, po portugalsku Santa Aqueda. Wraz ze wzrostem zamożności mieszkańców Viany, niewielką średniowieczną kaplicę przebudowano w 1664 roku, a potem w 1712 roku rozbudowano prezbiterium i zakrystię, oraz wstawiając do wnętrza figurę Matki Bożej czczonej w całej Portugalii pod wezwaniem Nossa Senhora da Abadia. Wstawiono również ołtarz boczny poświęcony świętej Łucji (Santa Luzia). Wraz z rozwojem kultu Santa Luzia wielbiciele przenieśli jej wizerunek na ołtarz główny, tym samym ustanawiając ją patronką tej świątyni. Przełom XVIII i XIX wieku to upadek miasta i wszechobecna bieda. Mieszkańcy ze swoimi problemami, prośbami o pomoc i miłosierdzie zaczynają coraz częściej zwracać się do Najświętszego Serca Pana Jezusa i wkrótce Jego kult staje się dominujący w Viana do Castelo.  Kaplica Santa Luzia z braku środków na jej utrzymanie została opuszczona i zaczęła popadać w ruinę.

Dla późniejszych wydarzeń, jakie będą miały miejsce na Monte Santa Luzia, przełomowym staje się rok 1882. Opuszczoną kaplicę nawiedza kapitan kawalerii Luís de Andrade e Sousa cierpiący na postępująca powolną utratę wzroku. Nawiedza on codziennie miejsce poświęcone patronce ociemniałych, za którą uważa się świętą Łucję i w modlitwach prosi ją o wstawiennictwo u Boga o łaskę cudu. Pewnego dnia, po wielu tygodniach codziennego wspinania się do kaplicy na wzgórzu, kiedy w ostatnich dniach dochodził tam nie widząc już prawie ścieżki, wydarzył się cud. Wychodząc z ciemnego wnętrza kaplicy zobaczył nagle niewidziany przez siebie od dawna wspaniały widok: Atlantyk ciągnący się aż po horyzont, piaszczyste plaże, wzgórza schodzące na wybrzeże i swoje miasto Viana do Castelo. Aby zadośćuczynić otrzymanej łasce, zwołuje mieszkańców Viany, opowiada o cudzie za wstawiennictwem świętej Łucji i przy ogólnym aplauzie powołuje Confraria de Santa Luzia, czyli Bractwo Świętej Łucji, którego celem ma być szerzenie jej kultu i budowa nowej świątyni na wzgórzu nad miastem. Prace rozpoczęły się w 1884 roku od budowy drogi łączącej miasto z wierzchołkiem Monte Santa Luzia. Pierwsze projekty kaplicy powstały już w 1885 roku, ale brak środków oddalił ich realizacje. Przez następne lata zbierano datki na budowę. W międzyczasie odnowiono kaplicę Santa Luzia, opracowano program zagospodarowania wzgórza jako miejsca pobożności i wypoczynku.

W tym czasie rozpoczęły się również pielgrzymki z miasta na górę w święto świętej Łucji przypadające 13 grudnia, jak też podczas odbywającej się w drugiej połowie sierpnia kilkudniowej Festas Nossa Senhora d’Agonia. Kiedy podczas tej festy w 1894 roku mieszkańcy wspięli się na wzgórze do kaplicy świetej Łucji, ojciec Dias Silvares zasugerował ustawienie posągu Najświętszego Serca Jezusa na szczycie, aby mógł Chrystus błogosławić żeglarzy, miasto, region Minho i cały naród.

I tak pierwszym elementem zagospodarowania terenu wokół przyszłej świątyni została wykonana w 1898 roku przez Aleixo Queirós Ribeiro rzeźba z brązu przedstawiająca Jezusa Miłosiernego z umieszczonym na piersi gorejącym sercem owiniętym koroną cierniową. Początkowo miała być ustawiona na ustawionej już granitowej wysokiej kolumnie i widoczna z przepływających statków, oraz z położonego u stóp wzgórza miasta i portu, ale nadzorujący budowę obawiali się, że wychylona z pionu rzeźba spaść może podczas nawałnic, które od czasu do czasu nawiedzają wybrzeże, więc ostatecznie stanęła przed kaplicą na niskim granitowym cokole. W tym samym roku zlecono architektowi Miguelowi Ventura Terra, który niedawno ukończył Szkołę Sztuk Pięknych w Paryżu, opracowanie projektu nowej świątyni-pomnika.

Nie chcąc usuwać stojącej już majestatycznej kolumny Miguel Ventura Terra zaprojektował ustawienie drugiej, identycznej kolumny, aby między nimi wybudować świątynię o symetrycznej wertykalnej elewacji ze stojącą przed nią, na centralnej osi, figurą Chrystusa Miłosiernego. Ostateczny projekt z 1899 roku, przedstawiał okazałą granitową budowlę łączącą styl neoromański z neobizantyjskim i gotyckim. Aby połączyć budynek z miastem, Ventura Terra zaprojektował przed bazyliką monumentalne schody i ścieżkę na stoku góry. Budowę bazyliki rozpoczęto w 1903 roku stawiania prezbiterium, 

ale siedem lat później po republikańskiej rewolucji i wprowadzeniu prawa oddzielającego państwo od kościoła, prace wstrzymano i nie było oznak na jej kontynuowanie w najbliższych latach.

Santuário do Sagrado Coração de Jesus

W 1918 roku dżuma płucna siała spustoszenie wśród ludności północnej Portugalii. W Viana do Castelo 10 listopada tego roku odbyła się procesja na wzgórze Santa Luzia, podczas której złożono obietnicę kontynuowania budowy i dokonania konsekracji pod wezwaniem Najświętszego Serca Jezusowego, jeśli tylko zaraza ustanie. Wkrótce zaraza ustąpiła, ale władze cywilne obawiając się wielkiego udziału ludzi i wielkiej manifestacji zabroniły ją organizować w następnych latach. Procesja odbyła się dopiero w 1921 roku, podczas której obietnica konsekracji została spełniona w wybudowanym już prezbiterium i od tego czasu, co roku w pierwszą niedzielę po oktawie Bożego Ciała, mieszkańcy wychodzili na Monte Santa Luzia w dziękczynnej procesji.

W 1925 roku prezbiterium przyszłej bazyliki zostało udostępnione dla kultu, rozebrano starą kaplicę i rozpoczęto budowę nawy głównej.

Ostatecznie budowa zakończyła się w 1940 roku, a trzy lata później na potrzeby kultu religijnego udostępniono cały obiekt, jednak urządzenie i wyposażenie wnętrza całej świątyni zajęło jeszcze wiele lat i prace zakończono dopiero w 1959 roku.

W podziemiach bazyliki urządzone zostało muzeum „Núcleo Museológico do Templo-Monumento de Santa Luzia”, w którym zgromadzono różne artefakty znalezione podczas budowy oraz prowadzonych na wzgórzu badań archeologicznych. W styczniu 2013 r. muzeum zostało zamknięte, a zwolnione miejsce przeznaczono dla Kaplicy Adoracji i Pojednania.  Ponownie muzeum zostało otwarte w 2018 roku w budynku znajdującym się za bazyliką w parku Jardim das Tílias mieszczącym również archiwum, hotel Santa Luzia, schronisko dla pielgrzymów, oraz panoramiczną restauracją.

Architektura bazyliki

Pod względem architektonicznym kwadratowy na zewnątrz budynek z dobudowaną od północy półokrągłą absydą, ma wewnątrz widoczny centralny układ oparty na planie krzyża greckiego o proporcjach bizantyjskich. Centralną część wieńczy ogromna kopuła, a cztery małe kopuły nakrywają narożne wieże, których styl nawiązuję do popularnych pod koniec XIX wieku elementów romańskich. W wieżach umieszczony jest carillon składający się z 26 dzwonów. Utrzymane w neogotyckim stylu są trzy elewacje z ogromnymi rozetami, największymi na Półwyspie Iberyjskim, wypełnione witrażami z warsztatu Ricardo Leone w Lizbonie.

Główna południowa elewacja posiada umieszczoną na centralnej osi niszę zwieńczoną szczytem, w której na masywnym cokole ustawiona jest figura patrona świątyni – Najświętszego Serca Jezusowego. Pokryta zielonkawą patyną staje się dominującym elementem tej elewacji.

Wnętrze bazyliki ma wyraźny kształt krzyża greckiego ze skróconymi ramionami w charakterystycznym stylu bizantyjskim. W dobudowanym prezbiterium stanowiącym przedłużenie jednego ramienia krzyża znajduje się ołtarz główny 

Modernistyczny fresk, otaczający główny ołtarz na ścianie absydy prezbiterium przedstawiający Drogę Krzyżową uzupełnioną łacińskimi napisami nawiązującymi do przedstawianych epizodów, oraz znajdujące się na półkolistym sklepieniu Wniebowstąpienie Chrystusa w otoczeniu aniołów, wykonał Manuel Pereira da Silva, urodzony w Avintes.  

Wewnątrz prezbiterium, w półkolistej absydzie , na głównym ołtarzu wykonanym przez Emídio Lima, dwa anioły autorstwa Leopoldo de Almeida, ofiarowują tarcze herbowe Portugalii i Viana do Castelo Chrystusowi z Najświętszym Sercem, którego figura, będąca repliką posągu stojącego przed wejściem, wyrzeźbiona została w marmurze z Vila Viçosa przez Martinho de Brito.

Srebrne tabernakulum w ołtarzu zostało wykonane przez złotnika Filinto Elísio de Almeida w Porto.

Emidio Lima wykonał także dwie ambony zaprojektowane w stylu neobarokowym przez Miguela Nogueirę, oraz dwa boczne ołtarze poświęcone Santa Luzia i Nossa Senhora da Abadia, których wizerunki zostały przeniesione ze zburzonej dawnej kaplicy.

Elevador Santa Luzia

Do bazyliki na wzgórzu prowadzi zbudowana pod koniec XIX wieku ścieżka dla pieszych poprowadzona na południowym stoku pośród zieleni i składająca się z 659 stopni. 

W 1923 roku dla pielgrzymów, a także turystów przybywających do będącego jeszcze w budowie Sanktuarium oddano do użytku kolejkę linową – terenową o nazwie Elevador Santa Luzia, zbudowaną z inicjatywy przedsiębiorcy i inżyniera Bernardo Pinto Abrunhosa. Kolejka pokonuje w ciągu 7 minut różnicę wysokości 190 metrów trasą o długości 650 metrów, obsługiwaną przez 2 wagoniki mijające się w połowie drogi.

12. Serce Viany

Wielu podróżnych i pielgrzymów zastanawia się często nad kupnem pamiątki, która symbolizowałaby Portugalię. W XX w. bezsprzecznie była to kolorowa figurka koguta z Barćelos, lub cavaquinho czyli ukulele, ale przez ostatnie kilkadziesiąt lat na pierwsze miejsce wysunął się inny artefakt, będący swoistym dziełem sztuki, o nazwie Serce Viany - Coração de Viana. W całej Portugalii. Od Lizbony, przez Porto, aż po region Minho można zobaczyć ten niepowtarzalny kształt serca, wzorowany na malarskich i rzeźbiarskich wizerunkach Najświętszego Serca Pana Jezusa. 

Może w ostatnich latach, wraz z postępem laicyzacji życia, widocznego nawet w bardzo katolickiej Portugalii, zapomniano o jego pierwotnym znaczeniu. Serce stało się symbolem zakochanych i narzeczonych, wzorem plastycznym utrwalanym na tkaninach, tzw. „chusteczkach miłości”,noszonych przez pary narzeczeńskie, dekoracją lub instalacją plastyczną wykonywaną przy różnych uroczystościach lokalnych czy państwowych, a nawet symbolem Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej EURO 2004, które odbyły się w Portugalii.

Prawdziwym przebojem i prawdziwą pamiątką z Portugalii jest miniatura tego symbolicznego serca w postaci złotej filigranowej biżuterii „Coração de Viana”. Te filigranowe złote Serca Viany wykonane w formie zawieszek lub kolczyków, wraz z inną biżuterią, wytwarzaną w regionie Miho, noszą z dumą kobiety z tego regionu, podtrzymując tradycję kobiet „Moradomia”.  W tradycyjnym społeczeństwie tego regionu były one włodarzami gospodarstw i majątków rodzinnych. Podczas gdy mężczyźni przebywali na statkach rybackich, lub żeglowali po dalekich morzach, kobiety pozostały w domu, tęskniąc i cierpiąc w głębi swego serca, ponieważ nie wiedziały, obawiając się niebezpieczeństw czyhających na morzu, czy mąż wróci. Dlatego mężczyźni po powrocie oferowali swoim kobietom kawałek złota, aby zrekompensować ich ból i cierpienie spowodowane ich nieobecnością. Zwykle lato było tym okresem kiedy rodziny były razem i w tym czasie obchodzone jest do dzisiaj święto dziękczynienia ludzi morza – Romaria Nossa Senhora da Agonia, podczas którego kobiety pokazują te wszystkie złote prezenty, jakie dostały od swoich mężczyzn. Wśród tych złotych ozdób szczególnie wyróżnia się Serce Viana.

Coração de Viana

Serce Viany - Coração de Viana, w swoim tradycyjnym wydaniu uważane jest za symboliczny wizerunek Najświętszego Serca Pana Jezusa. Prekursorem kultu rozwijającego się w Europie od XVII w. był polski jezuita Kasper Drużbicki, autor łacińskiego traktatu Meta cordium Cor Jesu. Szczególnymi postaciami związanymi z tym kultem są św. Jan Eudes, św. Małgorzata Maria Alacoque, Bernard Franciszek de Hoyos, oraz bł. Maria od Boskiego Serca Droste zu Vischering. W Portugalii kult pojawia się w drugiej połowie XVIII w., za sprawą królowej Marii I Portugalskiej, żony króla Pedro III., która była osobą bardzo religijną, orędowniczką i propagatorką kultu Najświętszego Serca Pana Jezusa.

Portugalia zawdzięcza jej powstanie tego religijnego symbolu, jakim jest Serce Viany. Kiedy w 1852 r. przybyła do Viana de Castelo, jako przyszła następczyni tronu, otrzymała w darze od mieszkańców piękne filigranowe złote kolczyki. Przepiękny wzór, jaki nadali im złotnicy przypadł do gustu Marii i często używała ich jako elementu stroju. Kiedy w 1760 r., po ślubie z Pedro da Braganca, ponownie przybyła do Vaina do Castelo, by w tutejszym kościele Miłosierdzia – iglesia de Misericordia modlić się o męskiego potomka, który zapewniłby ciągłość dynastii linii wywodzącej się z książąt portugalskich, miała na sobie te same kolczyki. Od tego czasu nazwane zostały kolczykami królowej -  Brincos à Rainha. Kiedy rok później narodził się Józef Franciszek, królowa zleciła złotnikom z regionu Minho wykonanie, wzorowanego na wizerunku Najświętszego Serca Pana Jezusa, filigranowego serca i ofiarowała je, jako wotum wdzięczności, do Kościoła Miłosierdzia w Vaiana do Castelo. 

Pamięć o tym wydarzeniu mocno utrwaliła się w pamięci i wierze mieszkańców Viana do Castelo. Postanowiono wybudować świątynię poświęconą Najświętszemu Sercu Pana Jezusa, ale jak to zwykle bywa, nie było jedności wśród mieszkańców, gdzie ma stanąć nowy kościół i jak sfinansować jego budowę. Dwa wydarzenia w późniejszym czasie pozwoliły rozwiązać te wszystkie problemy i doprowadzić do powstania sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa.

W 1884 r. w Viana do Castelo wydarzył się cud. Od kilku lat kapitan kawalerii Luís de Andrade e Sousa, tracił powoli wzrok i wiele czasu zaczął spędzać na wysokim wzgórzu nad miastem, w niewielkiej kaplicy Santa Luzia, patronki ociemniałych, modląc się i prosząc o uzdrowienie. Z okolic kaplicy roztaczał się przepiękny widok na wybrzeże i ocean, który dla Luisa był tylko niewyraźną, zamgloną plamą. Kiedy pewnego dnia, wychodząc z kaplicy nagle zobaczył zupełnie wyraźnie tą wspaniałą panoramę. 

Uradowany i szczęśliwy postanowił w tym miejscu wybudować wielką świątynię poświęconą świętej Łucji z Syrakuz. Żeby zdobyć fundusze i zachęcić mieszkańców do budowy założył bractwo - Confraria de Santa Luzia. Mieszkańcy Viany, w porozumieniu z tutejszym biskupem postanowili, aby nowy kościół był pod wezwaniem św. Łucji i Najświętszego Serca Pana Jezusa. Kiedy w 1906 r. monumentalny budynek został wybudowany, na frontonie ustawiona została rzeźba Chrystusa, wykonana przez rzeźbiarza Alexisa Queiroz Ribeiro już 1889 r.

W 1918 r. dżuma zaczęła pustoszyć Viana i okolice. 10 listopada mieszkańcy Viana do Castelo w procesji wspięli się na wzgórze z prośbą o ochronę przed zarazą, oraz z obietnicą dokończenia budowy i poświęcenia wizerunku Najświętszego Serca Pana Jezusa, kiedy tylko zaraza ustanie. W 1921 r. obietnica została spełniona, a arcybiskup nadał świątyni status sanktuarium Najświętszego Serca Pana Jezusa. Od tego czasu każdego roku, po oktawie Bożego Ciała odbywa się dziękczynna pielgrzymka z Eucharystią, na którą przybywają wierni z wszystkich parafii archidiecezji Viana.

Serce Viany - Coração de Viana, w swoim tradycyjnym wydaniu uważane jest za symboliczny wizerunek Najświętszego Serca Pana Jezusa. Odróżnia się kilkoma elementami od typowego schematycznego wizerunku serca. W pierwszej kolejności zwraca uwagę charakterystyczne zakrzywienie widoczne u jego dołu, utworzone przez wklęsłą linię serca symbolizująca zadana ranę podczas Ukrzyżowania, przedstawianą na niektórych obrazach z kroplami wypływającej krwi. Zwieńczeniem jest element symbolizującym ogień, wizerunek „płonącego serca Jezusa”. Powierzchnię serca zwykle wypełniają filigranowe motywy roślinne i kwiatowe. Jako symbol religijny noszone jest zawsze na piersi, jako wyraz serca płonącego odwzajemnioną miłością do Jezusa. 

Serce Viany noszone jako kolczyki zatraca już swój religijny sens i staje się tylko ozdobą.

Portugalski filigran

Słowo filigran określa dzieła wykonane z bardzo drobnych drutów i małych, pustych w środku metalowych kulek spawanych ze sobą, w celu uzyskania zaprojektowanego wzoru. 

Wykonywany jest zwykle ze złota lub srebra , ale stosuje się również brąz i inne metale. Filigran jest wykorzystywany w biżuterii od starożytności i nadal jest stosowany w szerokiej gamie przedmiotów dekoracyjnych.

Pierwsze wyroby dekoracyjne ze złota zaczęły powstawać na terenie dzisiejszej Portugalii w II w. p.n.e., w oparciu o kopalnie złota znajdujące się w regionie Minho Technikę filigranu w ten rejon przyniosła w VIII w. kultura arabska, po najeździe (konkwiście) muzułmanów na Półwysep Iberyjski. Obecnie regionem w którym wytwarza się najbardziej wyrafinowaną biżuterię filigranową jest Minho, w północnej Portugalii, gdzie nadal są czynne kopalnie złota. Głównymi ośrodkami wytwarzającymi tam filigrany są Póvoa de Lanhoso i Gondomar. 

Oprócz, coraz bardziej nowoczesnych projektów, nadal można dostać wyroby wykonywane według tradycyjnych wzorów tej biżuterii. Wielka kolekcja tych wyrobów, a także ekspozycja prezentująca pracę złotników znajduje się w  Museu do Traje (Muzeum Kostiumów) na Praça da Republica w Viana do Castelo.

Kolczyki

Nic nie jest większą oznaką ubóstwa kobiety niż brak kolczyków. Kto by w dawnych czasach zwrócił uwagę na kobietę, bez względu na to, jak skromne jest jej pochodzenie, bez jej „arrecadas”? Bez najmniejszego współczucia ludzie nazywaliby ją „fanadą” (niekompletną, której czegoś brakuje). Czasami zdarzało się, ze kobiety w ramach pokuty albo wotum oddawały świętym jeden lub dwa kolczyki, co ludzie komentowali: „W jakim stanie rozpaczy musiała być, żeby coś takiego obiecać!” Czasami, zmuszone sytuacją, zastawiały lub sprzedawały je złotnikowi, ale było to rzadkością, ponieważ trzeba było próbować oszukać plotkujących. Tłumaczyły to wtedy zranionym uchem, a żeby to lepiej uwiarygodnić, nakładały odpowiednią maść na płat ucha.

Brincos à Rainha - Kolczyki królowej .

Tradycja przekazuje, że pojawiły się w Portugalii za panowania królowej D. Marii I (1734 - 1816)., ale oficjalnie nazwa występuje dopiero za panowania D. Marii II (1819–1853), która użyła pary tych kolczyków podczas wizyty w Viana do Castelo w 1852 r. Po tej wizycie stały się popularne jako symbol bogactwa i statusu społecznego. Mówi się, że są one symbolem kobiecej płodności, ponieważ główna owalna część, połączona jest z ruchomym mniejszym okręgiem, w pozornie delikatny, ledwie widoczny sposób: symbol połączenia syna z łonem matki, z którego się uwolni.

„Brincos à Rei” – Kolczyki Króla.

Są bardzo podobne do poprzednich, ale bardziej eleganckie, z wyższą częścią górna i wykonywane z najwyżej próby złota. Ich nazwa nie oznacza, że ​​były używane przez królów lub „fidalgos”, ale dla odróżnienia ich od „kolczyków królowej”.

Arrecadas.

Kolczyki z tzw. kolekcji Castrejas, wykorzystującej płaszczyzny złotej blachy inspirowane ćwiartką księżyca, przeznaczone były dla uboższej części społeczeństwa, przede wszystkim, jako ozdoba noszona przez pannę młodą. W obecnych wzorach często kunsztownie wykonywany filigran, zastępujący złote blaszki, powoduje, że są to jedne z droższych wyrobów jubilerskich. Znane są pod nazwą „argolas filigranadas” (filigranowe pierścienie), „bambolina” lub „pelicano” (pelikan), co odnosi się do ruchomego półksiężyca. Bardziej „fidalgas” (= bardziej wyrafinowane) są wykonane z cieńszej i mocniejszej „filigrany”, a czasem z niektórymi kamieniami szlachetnymi, bez „pelicano”.

Naszyjniki

Conjunto Colar Contas de Viana – Naszyjniki z koralikami Viana

Wywodzą się od złotych koralików wytwarzanych już w starożytnej Grecji. Są puste w środku, co czyni je lekkimi i doskonale kulistymi. Wyróżnia je jednak filigranowa nić i mała kropka w środku Nasuwane były na złotą nić lub łańcuszek. Niewiele kobiet było stać na zakup od razu całego naszyjnika, więc  z powodu kupowały go „na raty”, dopóki nie udało się zrobić całego wątku. Zaletą łańcuszka była również zmiana ilości oczek i dostosowanie do pożądanej długości.

Custódias - dewocjonalne miniatury.

Mają nazwę „Santíssimo”, ponieważ pośrodku znajduje się obraz lub przedmiot, który symbolizuję Santíssimo (Najświętszego) i noszone są na złotym łańcuszku. Nazywane są również „relicários” (relikwiarze), a także „lábias” (usta) i „Brasileiras” (brazylijskie). Te klejnoty, w większości wyrobów,  wykonane są z lekko otwartego filigranu, niezbyt wyrafinowanego (najpopularniejsze), chociaż w pracowniach w Gondomerze, wykonywane są z cieńszego filigranu.

Nazywa się je „lábias”, ponieważ przypominają rozchylone usta. Są również znane jako "Brazylijskie", ponieważ mężczyźni, którzy dawniej emigrowali do Brazylii i po jakimś czasie przyjeżdżali odwiedzić swoją rodzinę lub dziewczynę, kupowali „Custódia”. Obdarowane nimi  dumnie pokazywały je na niedzielnej mszy. Na ten widok ludzie zwykle mówili: „Patrz! Idzie Brazylijczyk! ” i tak stał się ten wyrób złotniczy znany jako „brazylijski”.

„Medalhas” – Medale, medaliony.

Oprawione w złoto dawne monety lub medale. Wyglądają identyczne jak „peças” (oryginały), ale są „imitação” (fałszywe), dlatego zostały nazwane przez złotników „de imitação”. Zwykle wyglądały jak szorstkie imitacje, gdy stemplowanie nie pozwalało na wielką precyzję, aby posiadacze ich nie oszukiwali nabywców prawdziwych monet.

11. Romaria Nossa Snhora d’Agonia

Viana do Castelo zachęca i kusi swoimi urokami pielgrzymów, zmierzających trasą Camino Portugues da Costa, by zechcieli pozostać tutaj, choć na jeden dzień. A pokus jest tutaj wiele. Od pięknych piaszczystych plaż, poprzez wspaniałe budowle, z których największą uwagę zwraca położone na wzgórzu nad miastem sanktuarium Santa Luzia, wybudowane w 1918 r. przez kapitana Luisa de Andrade, jako wotum dziękczynne za odzyskany wzrok, aż po Fiestas Vianeses składająca się ze wspaniałych fiest i romarii odbywających się, w sezonie letnim, co kilka tygodni.

Fiestas Vianeses

Fiestas das Rossas (Festiwal Róż) rozpoczyna na początku maja Fiestas Vianeses, cykl imprez religijno – kulturalno – folklorystycznych, odbywających się co kilka tygodni w całej gminie Viana de Castelo. Zakończeniem i kulminacją jest "Romaria das Romarias"  (Pielgrzymka Pielgrzymek), czyli Romaria de Nossa Snhora d’Agonia – pielgrzymka do Matki Bożej Bolesnej Walki, opiekunki i patronki rybaków. Jest to wielka kilkudniowa fiesta, na którą, oprócz mieszkańców z całej gminy, przybywają również tysiące turystów.

Romaria Nossa Snhora d’Agonia

Przez kilka dni poprzedzających dzień 20 sierpnia, ulicami dzielnicy Ribeira przemieszczają się wielobarwne parady i procesje. Towarzyszą temu imprezy ukazujące kulturę i folklor regionu. To największa w Portugalii uroczystość religijno – kulturowa, na którą przyjeżdżają goście z całego świata.

Romaria rozpoczyna Cortejo czyli tradycyjna procesja historyczno-etnograficzna utworzona przez przedstawicieli z regionu Viana i Desfile da Mordomia, czyli Parada Włodarzących, tworzona przez kobiety z rodzin żeglarzy i rybaków, które, jak nakazuje tradycja zarządzają gospodarstwami, kiedy rybacy są na łowiskach. W ostatni dzień nadmorską dzielnicę Ribeira zdobią Tapetes, czyli kolorowe dywany wykonane z kwiatów i granulek soli. Noce wypełniają koncerty, zabawy taneczne i pokazy fajerwerków.

20 sierpnia kilkudniowe uroczystości kończy Procissão ao Mar, czyli Procesja do Morza, podczas której figura Nossa Snhora d’Agonia niesiona jest z kaplicy Jej poświęconej, znajdującej się na niewielkim wzgórzu Monserrate do portu, a następnie na statku rybackim odbywa rejs, wzdłuż wybrzeża przy ujściu rzeki Lima, w towarzystwie wielu statków i łodzi.

Kult do Matki Bożej, nazwanej przez tutejszych rybaków Nossa Senhora da Agonia, rozpoczął się w 1674 r., kiedy w kaplicy Bom Jesus do Santo Sepulcro do Calvário ustawiono rzeźbę Matki Bożej Bolesnej. Słowo agonia (greckie agon) wywodzi się ze starożytności i oznacza bolesną walkę lub bolesne zmagania. Rybacy nadali swojej patronce i opiekunce tytuł „Agonia”, ponieważ zawsze musieli stawić czoła wielkiej walce z niebezpieczeństwami oceanu a także walce ze śmiercią.  Przychodzili i nadal przychodzą do Nossa Senhora da Agonia, aby prosić o ochronę i podziękować za otrzymane łaski.  

Bardzo często wielkie fale rzucały łodzie w kierunku klifu, grożąc ich rozbiciem. Na molo rodziny rybaków patrzyły udręczone na walkę swoich bliskich i na kolanach żarliwie wołały o pomoc do Matki Bożej Agonii.

W 1700 r. rozpoczęto budowę nowej kaplicy poświęconej w 1751 r. Nossa Snhora d’Agonia. Ppowstała też wielka aleja o nazwie Campo d’Agonia prowadząca w kierunku portu, którą w 1772 r. przeszła pierwsza Procesja do Morza - Procissão ao Mar, w której przeniesiono figurę Nossa Senhora da Agonia z kaplicy na statek rybacki, na którym opłynęła wybrzeże przy ujściu rzeki Lima. 

Już w 1783 r. Święta Kongregacja Obrzędów nadała status sanktuarium z dniem 20 sierpnia na odprawianie uroczystej Mszy, wraz z Procesją do Morza. Był to początek pielgrzymek z okolicznych miejscowości, które kilkadziesiąt lat później, w 1861 r. przekształciły się w wielką festę z muzyką, tańcami i biesiadami.  W 1871 r. do programu dołączono walki byków, w 1906 r. powstała Parada Kostiumów, a w 1908 r. Parada Agrícola (Parada Rolnicza). 

W 2013 r. Romaria Nossa Snhora d’Agonia otrzymała status pielgrzymki o znaczeniu narodowym i turystycznym. Od tego czasu ustalił się też stały program tego wydarzenia, trwającego kilka dni, z kulminacją 20 sierpnia w dzień święta patronki.

Cortejo - Parada

Romarię rozpoczynają rakiety wystrzeliwane z balkonu ratusza.  Sygnalizują wyjście na ulice tradycyjnej procesji historyczno-etnograficznej,.  Ponad dwie godziny procesja przemieszcza się 2300 metrową aleją wzdłuż ulic miasta. Tworzy ją ponad 3 tysiące statystów i kilkadziesiąt platform przedstawiających różne zdarzenia z historii regionu Viana, tradycji żeglarskich i etnografii poszczególnych miejscowości wchodzących w skład gminy Viana. Od wielu lat w paradzie uczestniczy też platforma przedstawiająca pielgrzymów wędrujących  do Santiago de Compostela.

Pierwsza parada miała miejsce w 1908 r, i początkowo nosiła nazwę „Parada Agrícola”, podczas której poszczególne parafie (gminy) prezentowały zebrane i wytworzone przez nie produkty. Wraz ze wzrostem liczby gości przyjeżdżających obejrzeć to święto, parada zaczęła zmieniać swój charakter w kierunku historyczno-etnograficznym.

Desfile da Mordomia - Parada Włodarzących

Tego samego dnia, bezpośrednio po Cortejo aleją Campo d’Agonia przechodzi parada ponad 600 kobiet „Moradomia”. Tym słowem określano kobiety, które włodarzyły gospodarstwami swoich rodzin w czasie, gdy mężczyźni przebywali na statkach rybackich, lub żeglowali po dalekich morzach. Trzon parady stanowi grupa ponad 120 kobiet ubranych w stroje z parafii Vianesa Ribeira Lima Vermelho. 

„Mordomia” paradują z poczuciem piękna i dumy, określanych lokalnym słowem „chieira”, pokazując najpiękniejsze stroje ze wszystkich parafii Viana do Castelo, Piękno kobietom i ich strojom dodają jeszcze zawieszone złote ozdoby, stanowiące skarb każdej rodziny. 

Wiele z tych ozdób jest prawdziwymi działami sztuki złotniczej. Szczególne miejsce wśród tych ozdób zajmuje biżuteria filigranowa, a wśród niej Coração de Viana czyli Serce Viana.

Druga grupa, ponad 100 kobiet ubrana jest w  pojawia się w czarnych kostiumach ślubnych. 

Pozostałe mniejsze grupy (około 50 osób) paradują w strojach z Lavradeira Rica, czerwonych kostiumach Areian z Areosa Vermelho, oraz Vianesa Carreço Vermelho. Symbolem każdego regionu jest lniane stroje, o różnych charakterystycznych kolorach i kształtach i przeznaczeniu na różne okoliczności w życiu , który kobiety Viana nosiły do końca XIX wieku.

Prezentowanie wyrobów ze złota, określało zamożność rodziny, ale przede wszystkim dawało kobiecie poczucie godności i dumy. Przed paradą stroje są szczegółowo sprawdzane, by odpowiadały wymogom ustalonym przez komisje historyczno-etnograficzne. Bogactwo historii kostiumów odpowiada duchowi dzisiejszych prawdziwych kobiet z Viana do Castelo, które dokładają wszelkich starań, aby przejść przez sito komisji i pójść na imprezę ze swoją „chieirą” podkreśloną filigranowym złotem i historycznym strojem.

Festa da traje – Impreza kostiumowa

Podczas jednego z wieczorów festy, w Centrum Kultury Alto Minho w Viana do Castelo, w przedstawieniu inspirowanym scenariuszem „Coração Vermelho” (Czerwone Serce) artysty Joana Vasconcelos, pokazane zostaje życie mieszkańców, ich tradycyjne zwyczaje, obrzędy, przeplatane muzyką i tańcem. Jest to unikalny obraz, przedstawiany aż do najmniejszych szczegółów, oddający hołd etnografii i folklorowi Alto Minho.

Fogo de Artificio – Pokazy Sztucznych Ogni

Fajerwerki są jedną z atrakcji imprezy. Gromadzą tysiace ludzi spoglądających w niebo, zawsze zadziwionych pięknem i kolorem rakiet, szczegółowo przemyślanych, by swoją oryginalnoscią zaskoczyć wszystkich.  Rozpoczynają się płonącym wodospadem na moście Eiffla nad rzeką Lima.

Potem, każdej nocy prezentowany jest jeden z tematycznych pokazów, podczas których wystrzeliwanych jest ponad 25 tysięcy rac. Pierwszym dużym pokazem fajerwerków jest „Ogród”, wcześniej nazywany „zastygłym ogniem”, wykonywany w technice, która prawie nie jest już praktykowana. W niedzielę odbywa się 30 minutowy pokaz „Serenada” wykonywany ze środka rzeki Minho. 20 sierpnia o północy na zakończenie romarii, przy wejściu do Porto de Mar odbywają się pokazy „Fogo da Santa” (Świętego Ognia), oświetlające niebo nad Ribeira de Viana.

Gigantones & Cabeçudos – Giganci i Maski

Po raz pierwszy giganci i maski pojawiły się podczas Romaria Nossa Snhora d’Agonia w 1893 r., przywiezione z hiszpańskiego regionu Galicja. Codziennie około godziny 12 w południe w Praça da República, i wokół fontanny w centrum miasta paradują „Gigantones e Cabeçudos” w towarzystwie liczących ponad 200 osób grup Zés P'reiras (bębniarzy) uderzających z całej siły w wielkie bębny i werble , robiąc największy hałas podczas trwanie Romarii. Towarzyszą im również setki popularnych artystów, którzy dają z siebie wszystko w ciągu kilku minut występu, w towarzystwie gigantów i masek tańczących w niezręczny sposób ku radości obserwujących.  Spotkanie kończy się „obligatoryjną” ekstazą perkusistów i dudziarzy, przy entuzjastycznych oklaskach publiczności. 

Procissão Solene – Uroczysta Procesja

Wśród zwykłego zgiełku i hałasu,  jaki towarzyszy wszystkim paradom, jest kilka godzin, kiedy w mieście panuje głęboka cisza, naznaczona odgłosami kroków i uderzaniami, o bruk, lasek trzymanych przez rybaków niosących feretrony z Senhora d'Agonia, Chrystusem Ukrzyżowanym, San Bartolomeu i figurami innych świętych, wynoszonymi ze wszystkich kościołów i kaplic w Ribeira de Viana.  

Tradycyjnie mieszkańcy Ribeiry pokrywają swoje balkony i okna narzutami, koronkowymi chustami i rzucają kwiaty przed idąca ulicami starego miasta procesję, która jest najbardziej religijną częścią programu Romaria d'Agonia. Pod koniec procesji, feretrony zgromadzone wokół niesionej Senhora d'Agonia wykonują tzw. pokłon feretronów, wzbudzając emocje tysięcy uczestników procesji, którzy biją brawa i rzucając w ich stronę kwiaty.

Tapetes da Ribeira - Dywany w Ribeira

W nocy z 19 na 20 sierpnia w dzielnicy Ribeira nikt nie śpi. Nazywana jest „Noite dos Tapetes” – Nocą Dywanów, podczas której ulice starego miasta w Viana do Castelo przekształcają się w prawdziwy pokaz spontanicznej sztuki  i piękna. Jest to noc poprzedzająca procesję Nossa Senhora d'Agonia, patronki tego wielkiego festiwalu kulturalnego i religijnego, 

Mieszkańcy Ribeira, z sercem pełnym wiary i oddania swojej patronce, pracują całą noc, aż do następnego ranka, aby ozdobić swoje ulice dywanami wykonanymi z kwiatów, granulek soli, z setkami motywów nawiązujących do historii miasta i i ich podstawowego zajęcia, jakim jest rybołóstwo. Ułożone na ulicach Ribeira dywany mają ponad kilometr długości, na wykonanie których zużywa się ponad 30 ton soli, oraz tysiące kwiatów i roślin.

Procissão ao Mar – Procesja do Morza

Procesja z figurą Nossa Senhora d'Agonia patronnką rybaków z Viana do Castelo, jest najbardziej symbolicznym i ekscytującym świętem w ramach Pielgrzymki Pielgrzymek.

Po uroczystej celebracji eucharystycznej pod przewodnictwem biskupa diecezji Viana do Castelo, tradycyjna procesja ludzi morza opuszcza sanktuarium, z feretronami Nossa Senhora da Agonia, Nossa Senhora dos Mares oraz Sao Pedro i szeroką aleją Compo d’Agonia dochodzi  na Nabrzeże Pilotów, gdzie zostaje udzielone błogosławieństwo morzu i rzece. 

Ponad sto łodzie rybackich i rekreacyjnych, niektóre bogato zdobione i zatłoczone ludźmi, towarzyszą swojej Patronce w pielgrzymkowym rejsie po ujściu rzeki Lima do oceanu. 

W drodze powrotnej procesja przemierza udekorowane i pokryte dywanami ulice dzielnicy Ribeira Viana do Castelo. 

Procesja ta jest kulminacyjnym i najważniejszym punktem podczas pięciu dni Romaria Senhora da Agonia i kończy ostatni dzień uroczystości.