45. Akwedukty w Portugalii

W krajobrazie Portugalii i w wielu miastach widoczne są wielkie liniowe budowle służące do przesyłu wody.  Od XV do końca XIX wieku zbudowano w Portugalii 42 akwedukty. Najsłynniejszym i najczęściej odwiedzany jest akwedukt dostarczajacy wodę do 
klasztoru Chrystusa w Tomar, zbudowany na przełomie XVi i XVII wieku i przechodzacy na doliną Pegões dwukondygnacyjnymi arakadami. Najdłuższym  jest akwedukt Alviela, a raczej system tuneli i akweduktów o długości 114 km, zbudowany w 1880 roku i dostarczajacy wodę do Lizbony. Cztery z nich znajdują się w miastach przez które przebiega Camino Portugues Central: w Tomar, Coimbra i dwa w Lizbonie, jeden w Evora na Camino Portugues Nascente i jeden na Camino Portugues de la Costa w Vila do Conde, który jest chyba najczęściej oglądany przez pielgrzymów zmierzających do Santiago de Compostela. 

Akwedukt Santa Clara w Vila do Conde 

to drugi co do wielkości portugalski system grawitacyjnego przesyłu wody. Zbudowany w latach 1626–1714, obejmuje 999 łuków rozciągających się na długości 4 kilometrów od źródła Terroso na wzgórzu Cicidade (152 m n.p.m.) do klasztoru Santa Clara w  Vila do Conde i klasztoru Nossa Senhora da Encarnação. 

Założona na początku XIV wieku wspólnota monastyczna Santa Clara w Vila do Condestale borykała się z poważnymi problemami dotyczącymi zaopatrzenia w wodę. W tym czasie na terenie klasztoru zbudowano podziemny zbiornik, który szybko stał się niewystarczający do zaspokojenia potrzeb wspólnoty.  W 1626 roku przełożona D. Maria de Meneses z rodu Pentieiros zakupiła ziemię i zatrudniła mistrza budowlanego do zbudowania akweduktu, który miał doprowadzać wodę ze źródła w Terroso na wzgórzu Cicidade (152 m n.p.m.), które słynęło z czystości znajdujących się tam wód. 

Budowę przerwano w 1636 roku z powodu odkrycia zbyt dużego nachylenia, które uczyniło wykonane już prace za bezużyteczne i wznowione zostały dopiero w 1705 roku pod przewodnictwem opatki D. Bárbary Micaela de Ataíde z rodu Honra de Barbosa w Penafiel, która wystąpiła do króla o zwolnienie pracowników ze służby wojskowej, majac mocne poparcie ze strony swego brata D. Manuela de Azevedo de Ataíde e Brito, który był gubernatorem wojskowym prowincji Minho). Kierowanie budową powierzono kapitanowi Domingosowi Lopes z Porto i generałowi-porucznikowi artylerii Manuelowi de Villa Lobos, a projekt i budowę zlecono mistrzowi budowlanemu João Rodriguesowi z Ponta de Lima, który jednak zbankrutował i po nim prace kontynuował Domingos Moreira z Moreira da Maia.

Pierwsze wody dotarły do  klasztoru 20 października 1714 roku, ale samo miasto nadal miało problemy z dobrą wodą, bo uchodząca tutaj do Oceanu rzeka Are nie miała wody zdatnej do picia, więc płynąca akweduktem woda stała się łakomym kąskiem i jak przekazują dokumenty klasztoru Klarysek 2 października 1739 roku Kongregacja Obrzędów ogłosiła ekskomunikę osób przyłapanych na kradzieży wody, dekretowaną przez papieża Klemensa XII.  

Akwedukt działał kilkadziesiąt lat, do czasu kiedy podczas burzy 10 czerwca 1794 roku zawaliło się 46 łuków w okolicach Casal do Monte. W latach 1929–1932 podczas renowacji i konserwacji kościoła Santa Clara dokonano celowej dekonstrukcji pięciu łuków, aby poprawić widok apsydy. 

W 1996 roku rozpoczęły się prace nad konserwacją i wzmocnieniem odcinka akweduktu naprzeciwko Rua das Mós, a potem 80 łuków i 13 filarów do granicy gminy Vila do Conde, kontynuowane na terenie parafii Calves. 

W 2006 roku przeprowadzono przebudowę przestrzeni otaczających akwedukt pomiędzy klasztorem Santa Clara a ulicą Rua da Lada, której autorem był architekt Manuel Maia Gomes, laureat Narodowej Nagrody Architektonicznej im. Alexandre Herculano przyznawanej przez Associação Portuguesa dos Municípios (APMCH). 

Mimo że konstrukcja była prawnie chroniona od 1910 roku, kilka łuków w rejonie Póvoa de Varzim zawaliło się w grudniu 2009 roku, a kamieni ze zniszczonych łuków nie odnaleziono. 

Akwedukt Alviela w Lizbonie 

Jest największym akweduktem grawitacyjnym w Portugalii, zbudowany w latach 1871 - 1880. Zaprojektowany przez inżynierów Nunesa de Aguiara, Cabrala Couceiro i Sousę Gomesa, budynek transportował wodę ze źródeł „Olhos d'Água” w pobliżu Alcaneny do zbiornika Barbadinhos w Lizbonie. System o długości 114 km obejmował 294 odcinki wykopów, 94 tunele i 110 mostów łukowych, a także syfony do przecinania dolin, o łącznej długości 15,5 km. 

Woda była transportowana grawitacyjnie i pompowana do różnych zbiorników. Nadal w użyciu, jest to największy i najstarszy czynny akwedukt w Portugalii, obecnie zintegrowany z systemem zaopatrzenia w wodę EPAL  

Akwedukt Águas Livres w Lizbonie 

Jest jednym z najwspanialszych przykładów portugalskiej inżynierii XVIII wieku . Główny bieg akweduktu ma długość 18 km, ale cała sieć kanałów sięga prawie 58 km. Wyróżnia się tym, że posiada najwyższy łuk na świecie, zbudowany z kamienia, o wysokości 65 metrów, mierząc od starego brzegu rzeki Alcântara do promenady, gdzie można przejść przez akwedukt, od Campolide do parku leśnego Monsanto.  

W 1748 roku, mimo że projekt był jeszcze niedokończony, akwedukt w końcu zaczął dostarczać wodę do Lizbony, co zostało upamiętnione w łuku pamiątkowym wzniesionym w dzielnicy Amoreiras. 

Akwedukt Klasztoru Chrystusa w Tomar

znany również jako Akwedukt Pegões , został zbudowany w celu dostarczania wody do Klasztoru Chrystusa w Tomar z czterech różnych źródeł. Ma około 6 km długości. Jego budowa rozpoczęła się w 1593 roku, za panowania Filipa I Portugalskiego , pod kierownictwem Filippo Terziego , głównego architekta Portugalii, a zakończyła się w 1614 roku przez Pedro Fernandesa Torregão. Ma 180 łuków i osiąga wysokość 30 metrów w najwyższym punkcie. 

Został zaprojektowany przez znanego architekta Filipe Terziego, a ukończony przez. Akwedukt został sklasyfikowany jako Pomnik Narodowy od 1910 roku i był używany do połowy XX wieku. Jest też jednym z czterech akweduktów Portugalskich uznanych z światowe dziedzictwo kultury UNESCO.  

Akwedukt São Sebastião w Coimbra 

Zgodnie z projektem przypisywanym królewskiemu architektowi Filipe Terzi, ma 1 km długości i składa się z 21 łuków. Jest wpisany na listę zabytków narodowych. Znany popularnie jako „Arcos do Jardim” ze względu na bliskość Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu w Coimbrze, akwedukt ten został zbudowany w latach 1568–1570 za panowania króla D. Sebastião. Projekt architektoniczny przypisuje się włoskiemu inżynierowi Filipe Terziemu. Konstrukcja ma długość około kilometra i wyróżnia się majestatycznymi łukami, będąc niezwykłym przykładem renesansowej inżynierii. 

Pierwszy łuk, zwany „łukiem honoru”, różni się od pozostałych; zwieńczony jest gzymsem z herbem Portugalii, a na nim baldachimem wspartym na doryckich kolumnach, zwieńczonym kopułą i latarnią; po obu stronach znajdują się dwie nisze z wizerunkami świętego Sebastiana i świętego Rocha. Przewód, nakryty sklepieniem kolebkowym, został wyłączony z użytku w 1942 roku. 

Akwedukt Água da Prata w Evora

Budowę rozpoczęto w 1531 roku i oddano do użytku w 1537 roku za panowania króla Jana III. Był jednym z najważniejszych dzieł tamtego okresu, ale jego fundamenty spoczywają na o wiele starszej budowli, pozostawionej przez Rzymian w mieście Évora w Alentejo. Rzymski akwedukt był prawdopodobniej znacznie wyższy niż akwedukt z XVI wieku, przeznaczoną do dostarczania wody do Forum, położonego w najwyższym punkcie miasta. Akwedukt, którego pierwotna długość wynosiła 18 km, został odrestaurowany w XVII wieku, po zniszczeniach poniesionych podczas wojny o Restaurację, a następnie w XIX i XX wieku, przy czym interwencje nie zmieniły jego pierwotnego projektu. 

Trzy monumentalne fontanny w stylu manierystycznym, zlokalizowane na trzech najważniejszych placach miasta, rozprowadzały wodę doprowadzoną akweduktem: Fontanna Praça do Geraldo, Fontanna Largo das Portas de Moura i Fontanna Largo de Aviz. 

Camino Portugues Central przebiega również obok starożytnego miasta Conimbriga, gdzie znajduje się akwedukt zbudowany w I w. n.e. i  najlepiej zachowanym spośród rzymskich akweduktów wybudowanych na terenie dzisiejszej Portugalii. chciaż w dużej części zniszczony. 

Rzymski akwedukt w Conímbriga

zbudowany w I wieku n.e., jest najcenniejszym i najlepiej zachowanym spośród rzymskich akweduktów wybudowanych na terenie dzisiejszej Portugalii, chciaż w duzej części zniszczony,

Jego źródło znajdowało się w dzisiejszej wiosce Alcabideque, około 3550 metrów od Conímbrigi, a do spuszczania wody zbudowano głęboką studnię, przykrytą sklepioną, wewnętrzną wieżą o wysokości 7 metrów, która przetrwała do dziś. 

Woda była transportowana betonowym rurociągiem, większości podziemnym, przykrytym murowanym sklepieniem. Nadziemny arkadowy odcinek akweduktu znajduje się w miejscowości Atadoinha i na 170 metrach przy wejściu do Conímbriga, a ostatni odcinek znów biegnie pod ziemią do Termas do Sul i willi patrycjuszy rzymskich.