48. Camisola Poveira

Camisola Peoveira, w tłumaczeniu Koszulka Póvoa, ale jest to faktycznie sweter lub pulower wykonany ręcznie z grubej białej wełny, zdobiony haftami krzyżykowymi w kolorze czerwonym lub czarnym, przedstawiającym symbole morskie oraz symbole runiczne „siglas poveiras”.  W 2021 roku Rada Gminy Póvoa de Varzim ustanowiła 8 grudnia Dniem „Camisola Poveira” czyli Swetra z Póvoa 

i zainaugurowała działalność Centrum Interpretacji i Szkolenia Camisola Poveira, przestrzeni, w której można dowiedzieć się więcej o historii tego kultowego elementu lokalnej tożsamości, a także wziąć udział w cyklicznych warsztatach kreatywnego tkania na drutach i haftowania ściegiem krzyżykowym. 

 

Rok później sweter z Póvoa  oficjalnie stała się produktem certyfikowanym ze znakiem Chronionego Oznaczenia Geograficznego. 

W Póvoa de Varzim historia tego ubioru sięga XVIII wieku, od kiedy rybacy nosili swetry ręcznie wykonane z lokalnej wełny i zdobione prostymi motywami inspirowanymi naturą, a najstarsze zachowane przedstawienia tego swetra pochodzą z wizerunków namalowanych na wotach w Sanktuarium Matki Bożej Opactwa w Amares. 

Był on prawdopodobnie raczej strojem świątecznym, chociaż na Muro do Azulejos na jednym z obrazów pokazano mężczyznę w tym swetrze przy pracy w domu, ponieważ na obowiązkowo wykonywanych fotografiach do rejestracji w Kapitanii, utworzonej w 1885 roku, bardzo niewielu rybaków pojawiło się w swetrach Póvoa, a w momencie robienia zdjęcia mieli na sobie ubrania robocze, które nosili w ciągu tygodnia. Można zatem wnioskować, swetry te nie były używane na co dzień w pracy.

Swetry mogły być pierwotnie białe, wełny owczej  z Serra da Estrela, sprzedawanej w grubych motkach i znanej jako wełna „Poveira”, wyłącznie w Azurara, małej wiosce, niedaleko Vila do Conde, a dopiero potem pojawiły się hafty wykonywane przez kobiety z Póvoa de Varzim, wykonane haftem krzyżykowym w kolorze czerwonym i czarnym, inspirowane tradycyjnymi ozdobnymi wzorami regionu Minho,  stopniowo wzbogacane motywami morskimi, herbem Póvoa de Varzim, a także symbolami rodowymi - Siglas Poveiras, a już pod koniec XIX wieku imieniem, co było dedykacją skierowaną do konkretnej osoby. Nie da się jednoznacznie określić daty tej zmiany, ale prawdopodobnie wiąże się ona z coraz większą znajomością czytania i pisania, oraz z funkcją stroju ratownika kąpielowego, którego funkcję wielu rybaków podejmowało latem dla zapewnienia bezpieczeństwa turystom którzy pod koniec XIX wieku zaczęli licznie przybywać do Póvoa de Varzim i własnych dochodów w okresie bezpołowowym. 

Tradycję noszenia tego swetra przerwała tragedia 27 lutego 1892 roku, kiedy 105 rybaków z Póvoa de Varzim straciło życie na morzu podczas gwałtownego sztormu. Z rozkazu królowej Amelii powstał Instytut Pomocy Rozbitkom (ISN), a jako symbol ogólnokrajowej żałoby tradycyjne do tej pory białe stroje zostały na kilka lat zakazane. 

Z początkiem XX wieku zaczeły pojawiać się fotografie rybaków z Póvoa de Varzim ubranych w tradycyjne stroje. W 1913 roku wykonane zostało najbardziej reprezentatywne zdjęcie José da Silva Braga, rybaka nazywanego Tio Piroqueiro (Wujek Piroqueiro), ubranego w ten sweter i wystawione w Foto Neta na Largo do Café Chinês, w miejscu często odwiedzanym przez turystów i kuracjuszy, wzbudzając podziw i ciekawość. 

Jego wizerunek stał się inspiracją dla innych fotografów, malarzy i projektantów mody, ale dopiero w 1936 roku etnograf António Santos Graça, zakładając Zespół Folklorystyczny Rancho Poveiro, przywrócił ten efektowny i oryginalny sweter, tworząc z niego symbol tutejszej społeczności rybackiej. 

W 1940 roku na wystawie „Świat Portugalski” w Lizbonie mężczyzna z Póvoa de Varzim reprezentował tutejszych rybaków, ich tradycje i kulturę. Miał na sobie stary model "Camisola Poveira", jeszcze z haftowanymi motywami Minho, któe można zauważyż też na innych reginalnych pamiątkach z Północnej Portugalii, na przykład na słynnym Kogucie z Barcelos. 

Dwa lata później, w 1942 roku, Leitão de Barrosa nakręcił film „Ala-Arriba”, w którym przedstawił życie rybaków w Póvoa de Varzim i zdobył nagrodę na Festiwalu Filmowym w Wenecji, tym samym stając się również ambasadorem „Camisola Poveira” poza granicami Portugalii. Sweter osiągnął szczyt popularności na początku drugiej połowy XX wieku, 

a w 1968 roku księżna Grace z Monako sfotografowana została w swetrze Poveira, przyczyniając się do wzrostu jego prestiżu i światowego uznania dla tej marki. 

Od lat 80. XX wieku zmieniające się trendy w modzie doprowadziły do spadku popytu i upadku tej lokalnej działalności, która przez kilka dekad napędzała tutejszy handel i zapewniała byt wielu rodzinom. Swetry z Póvoa de Varzim pozostały jedynie w kilku lokalnych sklepach i stopniowo ograniczała się do przedstawicieli „turystyki nostalgicznej”, głównie emigrantów z Póvoa de Varzim, którzy zabierali go ze sobą do swoich przybranych ojczyzn.

Świadome zagrożenia tego dziedzictwa kulturowego, władze gminy Póvoa de Varzim podjęły szereg inicjatyw mających na celu przywrócenie i ożywienie tego wyjątkowego dziedzictwa. Rozpoczęły się prace dokumentacyjne, historyczne i etnograficzne, niezbędne do nadania swetrowi indywidulnej i certyfikowanej nazwy „Camisola Poveira”.

Opracowanych zostało szereg norm, aby wykonywanie odbywało się w taki sam sposób, jak 150 lat temu. Określono, że wełna może pochodzić wyłącznie z regionu Serra da Estrela, sweter musi być robiony na drutach przez kobiety w wiosce Azurara, położonej na południe od Vila do Conde, a następnie haftowany ręcznie, motywami w kolorze czerwonym lub czarnym, zgodne z historycznymi wzorami, wykonany wyłącznie w Póvoa de Varzim przez akredytowanych rzemieślników, pod warunkiem przestrzegania opracowanej wcześniej specyfikacji. Jego projekt łączyć ma prostotę gładkiej dzianiny z płaską strukturą, raglanowymi rękawami i dekoltem zapinanym na drobne sploty. Haftowane zdobienia na klatce piersiowej, rękawach i dekolcie mają dodawać mu wyrazistości, nie umniejszając jednocześnie jego prostoty. Do każdego egzemplarza ma być dołączany numerowany certyfikat autentyczności, identyfikujący osobę, która go wykonała. 

Światowa kariera tego swetra rozpoczęła się dopiero na początku 2021 roku, od wydarzenia, które na początku nie miało nic wspólnego z Portugalią i Póvoa de Varzim.  Amerykańska milionerka i projektantka Tory Burch, właścicielka firmy o tej samie nazwie, założonej w 2004 roku, wystawiła na sprzedaż sweter, identyczny jak Camisola Poveira, za 695 dolarów, dziesięciokrotnie wyższą cenę niż w Portugalii, opisując go jako własny projekt wzorowany na motywach meksykańskich Baja. Kiedy informację o tym przekazali mieszkający w USA dawni emigranci z Portugalii, że to nie w Meksyku, a Póvoa de Varzim używa się takich wzorów, gazeta Público podała o tym obszerną informację i media społeczne zawrzały. Władze gminy, które w tym czasie zaczęły już przygotowywać certyfikat dla swetra z Póvoa, głośno zaprotestowały i chociaż projktantka przyznała się do błędu i usunęła produkt ze swoich platform sprzedażowych, państwo portugalskie wniosło pozew przeciwko projektantce do sądów amerykańskich, domagając się odszkodowania za szkody poniesione w wyniku sprzeniewierzenia lokalnego i narodowego dziedzictwa Ubiór, o którym mowa, nie pozostawiał wątpliwości co do inspiracji i w rzeczywistości szybko uznano ją za rażącą kopię. Haft na przodzie szaty był nie do pomylenia: wiosła, boja i, co jeszcze bardziej wymowne, herb portugalskiej korony, wszystkie wyszyte na czerwono i czarno. Tylko krój był nieco inny, mniej ostry, niż oryginalny sweter rybaków z Póvoa. Po kilku miesiącach procesu sądowego firma Tory Burch przekazała finansowe zadośćuczynienie.

Incydent z firmą Tory Burch przyciągnął uwagę mediów i w dzisiejszych czasach to wystarczyło, aby ten, do tej pory lokalny produkt, traktowany tylko czasem przez turystów jako pamiątka z Portugalii, stał się modnym i poszukiwanym towarem.

W 2021 roku Rada Gminy Póvoa de Varzim dzień 8 grudnia, w którym czci się patronkę miasta, Matkę Bożą Niepokalanego Poczęcia, ustanowiła świętem „Camisola Poveira” czyli Swetra Póvoa, a wszyscy mieszkańcy Póvoa i przebywajacy w tym czasie turyści, zostali zaproszeni do jego noszenia, ręcznie robionego na drutach i haftowanego tradycyjnymi wzorami, w tym również z symbolami „siglas poveiras”, wzorowanego na dawnym świątecznym ubraniu rybaków, oraz do upamiętniania kultury i tradycji, nie tylko w tym świątecznym dniu.  

Pierwszymi certyfikowanymi rzemieślniczkami tego regionu została Ana Cândida Brito, Anabela (Aurora Luxury Handmade), Maria Fernanda Barboso i Fernanda Costa, uhonorowane 9 września 2022 roku podczas nadawania swetrowi „Camisola Poveira”  oficjalnego tytułu certyfikowanego produktu lokalnego ze znakiem Chronionego Oznaczenia Geograficznego, 

a w 2024 roku otrzymał pieczęć Instytutu Zatrudnienia i Szkolenia Zawodowego, czyniąc go elementem o wyjątkowym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego Póvoa. Pierwsze certyfikowane swetry zostały wystawione w wybudowanym przez gminę Póvoa de Varzim budynku Centrum Interpretacji i Szkolenia Camisola Poveira. 

W sierpniu 2023 roku, Papież Franciszek podczas pobytu w Portugalii, w czasie Światowych Dni Młodzieży, otrzymał w prezencie „Camisola Poveira” z wyhaftowanym imieniem Francisco. 

47. Muro de Azulejos

W 2004 roku, na początku falochronu oddzielającego plażę od portu rybackiego, obok którego przebiega Camino Portugues, odsłonięty został monument, pod nazwą „Muro de Azulejos”, jakim jest wielki mural wykonany z białoniebieskich płytek azulejos, zaprojektowany przez Fernando Gonçalvesa, który w sugestywny sposób przedstawia morskie dziedzictwo regionu, życie lokalnych rybaków, oraz powstający na przełomie XIX i XX wieku nadmorski kurort. 

Jest to też świadectwo bogatych tradycji społecznych i kulturowych, odzwierciedlające głęboką więź tej społeczności z morzem i historią tego regionu.

Górny rząd obrazów ukazuje rozwój Póvoa de Varzim w latach 1890 - 1950, jako popularnego kurortu namorskiego, dającemu początek współczesnemu miastu, powstałemu wokół dawnej dzielnicy zamieszkałej przez społeczność rybacką i przedstawiają kolejno:

- historyczne herby miasta i główne daty z jego historii,

- Praca do Almada z budynkiem Urzędu Miasta,

- Passeo Alegre, promenada nadmorska,  

 

- ulice miasta, w tym Rua Almirante Reis z jadącym tramwajem konnym,

- Largo Dasdores z kościołami Nossa Senhora das Dores i da Misericórdia, 

- Largo Passeio Alerge w 1910 roku, z pomnikiem Jose Rodriges Maio, rybaka i najsłynniejszego ratownika morskiego, nazywanego O Cego do Maio, 

- Avenida dos Banhos, plaża,

- Largo Sao Roque,

- kąpiel w morzu,

- guardasol, parasol plażowy,

- ratownicy,

- łódź spacerowa Fé em Deus (Wiara w Boga),

- Praca do Alemada, park,

- Mercado Municipal, Rynek Miejski, 

- port rybacki,

- Praça Marquês de Pombal,

- Passeio Alegre w 1950 roku. 

Do połowy XIX wieku było to miejsce przeznaczone na suszenie sieci. Popularność Póvoa de Varzim jako uzdrowiska, szczególnie ze względu na talasoterapię , doprowadziła do rozwoju i modernizacji ulicy, która stała się znana jako Passeio Alegre, i początku tradycji gorących kąpieli w Alameda do Passeio Alegre, które obecnie już nie istnieją. 

- Camara Municipal, budynek Urzędu Miejskiego,

- portrety znanych postaci:

Eça de Queirós, José Maria (1845-1900) pisarz, jeden z najważniejszych przedstawicieli portugaliskiego realizmu.

António dos Santos Graça (1882-1956) etnograf, badacz badania symboli Póvoa.

Vasques Calafate (1890- 1963), burmistrz miasta, protektor rybaków.

Alberto Gomes (1897- 1970), muzykolog i kompozytor, skomponował Hymn Varzim do słów Cândido Landolta. i poemat symfoniczny „Ala! Ala-Arriba” 

Major Mota (1908-1972) burmistrz miasta, wizjoner przebudowy Póvoa de Varzim.

- współczesny herb  miasta.

Obrazy dolnego rzędu opowiadają o życiu rybaków i ich rodzin, przedstawiają rodzaje łodzi używanych do połowów, a także tragiczne wydarzenia jakie miały miejsce na wodach oceanu przy Póvoa de Varzim. Dla podkreślenie istniejącej i zachowanej od stuleci tradycji rybackiej tego miasta poszczególne obrazy, w odróżnieniu od znajdujących się w górnym rzędzie pokazujących miasto powstałe w XIX i XX wieku, zostały rozdzielone kolumnami ze znakami Póvoa, będącymi nadal nieodłącznym elementem rdzennej społeczności związanej pracą i zwyczajami z morzem. Przedstawiają one kolejno:

- Conversa no fieiro Enseada-Póvoa, rozmowa rybaków w zatoce Póvoa, 

- bota abaixo, wypłynięcie w morze,

- lanchas e catraias, dwa rodzaje łodzi rybackich. 

Dwa typy łodzi używane były przez rybaków Póova: lanchão z ogromnym żaglem i mniejsza sardinheiro. Pierwsza była przeznaczona do połowów na otwartym morzu i należała do wyższej klasy rybaków. Druga mniejsza służyła do połowów przybrzeżnych i należała do niższej, mniej zamożnej klasy. Na burcie jest znak rodzinny i imię wybranego świętego patrona. 

- ao trabalho, wyruszanie do pracy, 

- mulheres no soalheiro, kobiety w słoneczny dzień, 

- entrada na barra barco vigia, powrót do portu i łódź obserwatorów i ratowników, 

- ala arriba, wyciąganie łodzi na brzeg.  

Ala-arriba to wyrażenie oznaczające w górę lub siłę, używane przez rybaków z Póvoa de Varzim. Symbolizuje ono współpracę między mieszkańcami i jest również mottem Póvoa de Varzim. Wyrażenie to było używane, gdy mieszkańcy ciągnęli łódź na brzeg, zanim zbudowano port. Mimo tego wyrażenie to nadal jest w użyciu dla podkreślenia wspólnego działania i sąsiedzkiej pomocy. 

Ala-arriba jest też tytułem marszowej pieśni będącej hymnem rybaków tego miasta i śpiewanym przy wszystkich lokalnych uroczystościach:

Póvoa droga Ziemio,

Nie ma drugiego takiego jak ty,

Nadal jesteś najpiękniejsza,

To istnieje w Portugalii.

Ala-arriba przez Póvoa,

Naszą ukochaną Ziemię,

Ala-arriba przez Póvoa,

Naszą błogosławioną Ziemię.

Ziemia święta Póvoa,

Nasza ziemia i nasz dom.

Dopóki mamy życie,

Będziemy Cię czcić.

Ala-arriba przez Póvoa,

Naszą ukochaną Ziemię.

Ala-arriba przez Póvoa,

Naszą błogosławioną Ziemię. 

- tratar as redes, naprawianie sieci, 

- janeiro rico, bogaty styczniowy połów  

- lota, targ rybny, 

W dawnych czasach złowionymi rybami zajmowały się żony rybaków, które później sprzedawały ryby na targu we wsi.

- dar de beber a compahna, daj towarzyszowi coś do picia,  

- najsłynniejsi przedstawiciele społeczności rybackiej:

José Rodrigues Maio, Tio Maio (1817 - 1884).  Rybak i najsłynniejszy ratownik, znany jako O Cego do Maio - Ślepiec z Maio, ze względu na niewielką wadę wzroku jednego oka. Jedną ze swoich łodzi przeznaczył na łódź ratowniczą i nazwał ją swoim przydomkiem. Odznaczony został przez króla Ludwika I orderem Orderu Kawalera Orderu Świętego Jakuba od Wieży i Miecza. Otrzymał również Złoty Medal Królewskiego Towarzystwa Humanitarnego w Porto. Był postacią wyjątkową, tak znaczącą w życiu i historii Póvoa, że ze skałdek mieszkańców w 1909 roku, na Passeio Alegre, ustawiony został pomnik z jego popiersiem. 

João Martins Areias, nazywany Patrão Sérgio (1846 – 1911). Jako rybak i właściciel łodzi ratunkowej, odziedziczonej po ojcu, uratował życie ponad stu osobom.

Manuel António Ferreira, znany jako Patrão Lagoa (1866 - 1919). Rybak i kapitan łodzi ratunkowej. Brał udział w ratowaniu rozbitków z krążownika São Raphael i z angielskiego statku pasażerskiego Veronese, który zatonął w 1913 roku.

Tomás Pereira Rajão, nazywany Wujek Tomas - Tio Tomas „Cavalheira” (- 1970) najbardziej znany rybak Póvoa uwieczniony wraz ze swoją łodzią „S. Sebastião” i z synem Manuelem w filmie dokumentalnym „Ala-Arriba!” nakręconym w 1942 roku przez  José Leitão de Barroso. 

- apanha do sargaco, zbieranie wodorostów. 

Mieszkańcy Póvoa, oprócz rybołówstwa, zbierali też wodorosty z plaż, ponieważ wykozrystywane był do nawozenia i uprawy ziemi. Są one zbierane do dziś, ale głównie na potrzeby przemysłu kosmetycznego. 

- cena familiar, dom rodzinny

- tragedia 27 fevereiro 1892, katastrofa 27 lutego 1892 roku.  

Na przybrzeżnych wodach Póvoa gwałtowna burza spowodowała zatonięcie wielu łodzi rybackich. Dzięki szybkiej pomocy łodzi ratowniczych udało się uratować wielu rybaków, ale 105 zginęło. 

- traje de luto, strój żałobny, 

- regreso, powrót z łowiska, 

- sargaceiras, kobiety zbierające wodorosty

- Santo Andre as Almas,  procesja do świętego Andrzeja od Dusz. 

Grupy mężczyzn i kobiet, odzianych w czarne płaszcze i trzymających latarnie, idą plażami w kierunku pustelni, śpiewając hymny. Na koniec okrążają kaplicę, tworząc w ten sposób Punkt Dusz. 

W dzielnicy Ave de Mar, przy skale Penedo do Santo, na której znajduje się wgłębienie uważane za odcisk stopy świętego Andrzeja, znajduje się kaplica pod wezwaniem tego świętego. Rybacy wierzą, że święty ten uwalnia dusze tych, którzy utonęli w morzu, wyławiając je z dna oceanu po rozbiciu się statku. Święto tego świętego przypada na ostatni  dzień listopada, a procesja odbywa się wczesnym rankiem. 

- espera, oczekiwanie

- traje de festa, stroje podczas fiesty.

Stojący po prawej stronie młody mężczyzna ma na sobie tradycyjny, zakładany na specjalne okazje wełniany sweter o nazwie Camisola Poveira. Ma haftowane motywy morskie, herb miasta oraz znaki „siglas poveiras”, wykonane ściegiem krzyżykowym w kolorze czerwonym i czarnym. Od 2022 roku Camisola Poveira oficjalnie stała się produktem certyfikowanym ze znakiem Chronionego Oznaczenia Geograficznego, a 8 grudnia mieszkańcy Póvoa de Varzim obchodzą święto swojego tradycyjnego swetra. 

- salvamento do „Veronese” 1913, ratowanie statku Veronese w 1913 roku. Katastrofa brytyjskiego statku pasażerskiego SS Veronese 16 stycznia 1913 roku była jednym z najbardziej dramatycznych wydarzeń morskich w tym regionie na początku XX wieku Statek pasażerski płynący z Liverpoolu do Brazylii i Argentyny, w gęstej mgle i podczas silnego sztormu, wszedł na skały (znane jako "Lathos" lub "pedras da Lanha") w pobliżu kaplicy Boa Nova, niedaleko Leixões, na północ od Porto. Akcja ratunkowa trwała 3 dni i 2 noce. Bohaterską postawą wykazali się rybacy z Póvoa de Varzim oraz strażacy z Matosinhos-Leça, którzy narażając życie uratowali 190 z 232 osób znajdujących się na pokładzie statku rozbijanego falami. Rybacy z Póvoa de Varzim zostali uhonorowani, a ich czyny zostały przdstawione w portugalskim parlamencie.  

46. Siglas Poveiras

Trzy pozornie różne opowieści: Siglas Poveiras (akronimy z Póvoa), Muro de Azulejos (mural z płytek azulejos) i Camisola Poveira (sweter z Póvoa) tworzą opowiadanie o  Póvoa de Varzim i jego mieszkańcach, a łączy jeden wspólny element pojawiający się w opisywanych miejscach i na różnych przedmiotach. To archaiczne runiczne znaki nazywane Siglas Poveiras.

Vila do Conde i Póvoa de Varzim są jak jedno miasto i trudno zobaczyć, gdzie się kończy jedno a zaczyna drugie. Idąc szlakiem Camino Portugues wskazówką może być tablica informacyjna ze strzałką i napisem Camino de Santiago i umieszczona powyżej na ścianie tabliczka z nazwą ulicy Traversia da Poca da Barca, otoczona hieroglifowym szlaczkiem, jakich nie było wcześniej w Vila do Conde. 

Wędrując już przez Póvoa de Varzim, tabliczki z takimi akronimami będą widoczne przy każdej ulicy, aż do końca miasta. Nazywane są siglas poveiras, wykonane są na brukowanych chodnikach i przy wejściach do niektórych domów, rybackich łodziach i wyhaftowane na „Camisola Poveira” czyli na pulowerze będącym tradycyjnym odświętnym ubiorem tutejszych rybaków. Znaleźć je można także w tutejszych kościołach: XVIII-wiecznym Igreja Matriz i Igreja da Lapa. 

Można na to nie zwrócić uwagi lub przejść obojętnie, ale dla mieszkańców tego miasta te znaczki to najważniejsze symbole mówiące o ich tożsamości i kultywowanej od pokoleń tradycji.  

Akronimy Poveira stanowią formę proto-pisma tworzącego system komunikacji wizualnej wykorzystywanej głównie wśród społeczności rybackiej, jako znak lub herb rodowy do identyfikacji posiadanych dóbr. Weszły do użytku w Póvoa de Varzim,  Caxinas i Vila do Conde w wyniku kolonizacji dokonanej przez Wikingów między IX a X wiekiem, którzy używali znaków runicznych i asymilacji z tutejszą ludnością celtycką, która nie uległa wcześniejszym wpływom cywilizacji rzymskiej, przekazali te znaki identyfikacyjne i pozostały one w społeczności, dzięki praktykowaniu endogamii i ochronie kulturowej ze strony rdzennych mieszkańców, nazywających siebie Ludźmi z Póvoa z łaski Bożej.  

Jak przekazuje tradycja wyrażenie to wywodzi się z morskiej podróży króla Ludwika I, który przepływając wzdłuż wybrzeża statkiem, zobaczył łódź Póvoa. Król był zdumiony odmiennym wyglądem załogi i zapytał ich, czy są Hiszpanami, co rozgniewało mieszkańców Póvoa, którzy odpowiedzieli, że nie. Król zapytał wówczas, czy są Portugalczykami, a mieszkańcy Póvoa ponownie zaprzeczyli, twierdząc, że są „Poveirinhos pela Graça de Deus” - Ludzie z Póvoa z łaski Bożej. Kiedy król zapytał ich, z którego królestwa pochodzą, odpowiedzieli, że z „Królestwa Póvoa”. 

Inicjały były dziedziczne, a dzieci otrzymywały ten sam znak, ale z dodatkową liniami zwanymi pika. Najmłodszy syn, który według tutejszego prawa zwyczajowego był głównym spadkobiercą, nie miał w swym akronimie piki, więc dziedziczył podstawowy herb rodowy, ponieważ oczekiwano od niego, że zaopiekuje się rodzicami, gdy osiągną starość. Niektóre rodziny nadal używają tych inicjałów, choć w symbolicznej formie. 

Ludność Póvoa była niegdyś podzielona na różne kasty: 

- Lanchões posiadających łodzie nadające się do połowów głębinowych, a zatem zamożniejszych), 

-   Rasqueiros używająca sieci „rasca” do połowu płaszczek, homarów i krabów,

- Sardinheiros lub Fanequeiros posiadających małe łodzie i mogących łowić jedynie ryby o mniejszym znaczeniu u wybrzeży,

- lavradores czyli rolników odizolowanych terytorialnie i kulturowo od społeczeństwa rybaków.

Poveiro, gdy się żenili, a mogli to robić w obrębie własnej kasty, zostawiali swój znak w zakrystii  kościoła parafialnego (igreja Matriz), wykonując go rybackim nożem na blacie stołu. 

Również na drewnianych drzwiach do kościoła wyryte były znaki rodzin przynależnych do tej parafii, jednak w 2008 roku wykonane zostały nowe mosiężne drzwi, a stare oddane do muzeum.

Znaki,  znane jako „pismo Póvoa”, służyły również do oznaczania czynności, ale nie tworzyły słów, będąc raczej odpowiednikiem hieroglifów, a rybacy nie znali alfabetu łacińskiego. Na przykład były używane przez sprzedawców w ich księgach rachunkowych, odczytywane i rozpoznawane przez wszystkich. Wartości pieniężne symbolizowano za pomocą okręgów i linii oznaczających odpowiednio vinténs (główne) i tostões (drobne); i rysowano je po znaku danej osoby.

Każda łódź i jaj załoga również miała swój symbol, malowany na burcie łodzi, na domku na sprzęt zlokalizowanym przy plaży portowej i na każdym elemencie wyposażenia, którego używali wszyscy członkowie; jeśli zmieniali łódź, zaczynali używać symbolu tej nowej łodzi. 

Ryby złowione w sieć należały do ich właściciela, niezależnie od tego, czy była to duża łódź rybacka, czy łódź do połowu sardynek, były oznaczane nacięciami w kształcie symbolu łodzi i przekazywane żonom właścicieli sieci.

Znaki Póvoa były wszystkim znane i wszyscy wiedzieli jaką rodzinę oznaczają i do kogo należą przedmioty nimi oznakowane. Według opowieści ówczesnego kapitana portu Leixões, hrabiego Vilas Boas, pewien osobnik ukradł kompas w Póvoa de Varzim i udał się na jego sprzedaż do Matosinhos, nie zdając sobie jednak sprawy, że „bazgroły” wyryte na pokrywie wskazywały właściciela. Pierwszą osobą, której próbował go sprzedać, była kobieta z Póvoa. Natychmiast rozpoznała inicjały i właściciela kompasu i wraz z innymi rybakami, którzy również rozpoznali ten znak, siłą zaprowadziła mężczyznę do kapitanatu portu. 

Użycie alfabetu łacińskiego do identyfikacji łodzi nastąpiło w Póvoa de Varzim dopiero niedawno, zwłaszcza w porównaniu z innymi społecznościami rybackimi, które stosowały różne znaki. W 1944 roku, spośród 25 znaków łodzi, tylko jedna używała alfabetu łacińskiego. Obecnie zachowało się zaledwie kilkadziesiąt znaków Póvoa, zidentyfikowanych przez António de Santos Graça, który badał te symbole i opisał kulturę Póvoa w swojej książce Epopeia dos Humildes, opublikowanej w 1952 roku.

Pamięć o nich jednak nie zginęła i nie tylko opowiadane przez mieszkańców historie  oraz artefakty zgromadzone w muzeach upamiętniają signal poveras  

23 września 1991 roku, podczas uroczystości na Monte Santa Trega w A Guarda, przybyli na pokładzie łodzi rybackiej Fé em Deus (Wiara w Boga) rybacy Póvoa de Varzim i ustawili kamienną tablicę z repliką znaków rodowych, przypominającą stare drzwi do kaplicy pokrytą w przeszłości tymi symbolami, aby zachować pamięć o pielgrzymkach poveiras do patronki rybaków i żeglarzy, oraz o tym, co zostało utracone.  

Oryginalne drzwi z tymi symbolami znajdują się w Muzeum Galisyjskim w Santiago de Compostela. 

W Muzeum Miejskim w Póvoa de Varzim znajdują się stare drewniane drzwi z Kaplica Matki Bożej z Bonancy (Capela de Nossa Senhora da Bonança) w parafii Fao, ze znakami, pozostawione przez przypływających tu rybaków aby prosić o ochronę podczas połowów i podróży morskich.