41. Przebity Kamień

9 grudnia to dzień świętej Leokadii i ważne święto w niewielkiej wiosce o nazwie Pedra Furada, przez którą prowadzi trasa Camino Portugues Central. Kościół pod wezwaniem tej świętej jest pierwszym budynkiem, na który zwracają uwagę przechodzący pielgrzymi, ale zwykle zamknięty, a do jego wnętrza można wejść tylko w niedzielę przed południem, w okresie odprawianej mszy świętej. 

Oprócz ładnej bryły kościoła, z przystawioną do niej dzwonnicą, nietypową dla wiejskich kościołów północnej Portugalii, uwagę przyciąga stojący obok frotowej fasady masywny granitowy kamień z okrągłą dziurą, nazywany przez miejscowych Przebity Kamień - Pedra Furada w języku portugalskim, od której nazwę wzięła ta wieś. Umieszczona obok tablica objaśnia pochodzenie tego kamienia, opisując legendę związaną ze świętą Leokadią. 

Legenda głosi, że młoda dziewczyna, chrześcijanka, o imieniu Leokadia, żyjąca w okresie prześladowań chrześcijan w Cesarstwie Rzymskim, został, za niezłomną wiarę, pogrzebana żywcem. Oparła się śmierci i dzięki sile swoich licznych cnót podniosła głowę i „przebiła” ciężki kamień położony na jej grobie. Miejscowa tradycja od pokoleń przekazuje, że ten kamień, który stoi obecnie obok kościoła parafialnego parafii Pedra Furada, był pokrywą jej grobu, . Dla mieszkańców tej wioski jest bardzo ważnym artefaktem, że stał się też elementem herbu miejscowości 

i z którym związany był lokalny zwyczaj praktykowany jeszcze w latach sześćdziesiątych XX wieku. W trakcie uroczystości obchodzonych w dzień świętej Leokadii panny, którym udało się przecisnąć się przez otwr w tym kamieniu, wierzyły w szybkie zamążpójście.

Tyle opowiada legenda, która jest tylko legendą, nie mającą odniesienia do opisu hagiograficznego świętej Leokadii z Toledo zapisanego w powstałym w VII wieku Martyrologium Romanum, zaktualizowanym w XX wieku i jest to jedyna wymieniona w nim święta o tym imieniu, a także podana w napisanych później popularnych zbiorach Żywotów Świętych.

Leokadia z Toledo

Według Martyrologium Rzymskiego Leokadia była młodą dziewczyną, chrześcijanką, mieszkajacą w Toledo. W czasach panowania cesarza Dioklecjana, miejscowy legat Dacjan, rozkazał uwięzić wszystkich, którzy wyznawali wiarę w Chrystusa. Wśród nich była Leokadia. Legat próbował skłonić ją do wyrzeczenia się wiary, najpierw pochlebstwami i obietnicami, później natomiast groźbami. Na skutek odmowy, została wtrącona do więzienia, torturowana i bita. Zmarła z wycieńczenia 9 grudnia  304 roku. Uznana jako dziewica męczennica i święta Kościoła katolickiego.

Święta Leokadia jest patronką całej Hiszpanii, a w szczególności Toledo. Jej wspomnienie liturgiczne obchodzone jest 9 grudnia. Atrybutami są palma jako symbol męczeństwa więzienna i krzyż, upamiętniajacy ten, który miał się pojawić na kamiennej ścianie w jej więzieniu. 

Na grobie świętej Leokadii, w VII wieku metropolita Toledo, święty Helladiusz nakazał wybudować bazylikę (rozbudowaną w XIII wieku, po odzyskaniu Toledo z rąk muzułamnów) przyczyniając się do rozkwitu kult świętej. W tej świątyni odbył się IV Sobór Toledański w 633 roku, któremu przewodniczył święty Izydor z Sewilli, a w latach 636, 638 i 694 synody, które również miały wpływ na kult Leokadii. 9 grudnia do sanktuarium przybywał król i prymas, oraz mieszkańcy miasta i okolic. Otwierano wówczas grób, nad którym uroczyście przemawiał arcybiskup Toledo i pokazywano szczególną pamiątką po Leokadii, obdarzaną przez wiernych czcią, jaką był jej welon. 

W VIII wieku najazd muzułmanów na Półwysep Iberyjski zmusił władze kościelne do przeniesienia relikwii do Oviedo, gdzie wzniesiono niewielki kościół ku czci męczennicy, pozostałością którego jest krypta świętej Leokandii i znajdująca się nad nią Camara Santa. 

W IX wieku relikwie zabrane zostały do Saint-Ghislain na terenie dzisiejszej Belgii. W okresie reformacji relikwie opuściły objętą falą protestantyzmu Belgię, aby wrócić do Toledo, gdzie znajdują się do dziś w miejscowej katedrze - Catedral de Santa María de Toledo. 

Pedra Furada

Wśród historyków i etnologów nie jednoznacznej opinii na temat pochodzenia nazwy parafii. Teotónio da Fonseca, żyjący w XX wieku w Barcelos historyk, w książce „Barcelos de Aquém e Além Cávado”, cytując księdza i etnografa  António Gomesa Pereirę, twierdzi, że „na cmentarzu przykościelnym znajduje się kamień z dziurą pośrodku. We wspomnianej książce stawia też pytanie: „Czy nazwa parafii pochodzi od kamienia na cmentarzu, czy też został tam umieszczony, aby potwierdzić tę nazwę?”.

Parafia Pedra Furada została zlikwidowana w 2013 roku w ramach krajowej reformy administracyjnej, tworząc z okolicznych wiosek nową parafię o nazwie Związek Parafii Chorente, Góios, Courel, Pedra Furada i Gueral z siedzibą w Chorente. 

Chociaż jest to tylko lokalna legenda o świętej Leokadii, to mieszkańcy traktują ją bardzo poważnie i dlatego tutejsza restauracja ma nazwę Przebity Kamień, a do bardzo dobrego jedzenia obowiązkowo należ się napić wina verde DOP z tutejszej winnicy, istniejącej już w XVIII wieku, Quinta de Santa Leocadia.